Sunday, December 28, 2025

#५२ अजातशत्रू - लेखक सुमेध इंगळे

#marathibookreview #50/2025

"तो माझा मुलगा आहे त्रिपुरे... बाहेरून युवराज कुणिक कुटुंबवत्सल वाटत असला तरी आतून 'किती विध्वंसक'आहे हे माझ्या मनाला पूर्ण माहितेय. तो भारतवर्षात रक्ताचे पाट वाहिल, माझा मुलगा आहे तो, मी त्याला आतून बाहेरून चांगलाच ओळखते"😀 (~ महाराणी चेलना)

सुमारे अडीच हजार वर्षांपूर्वीच्या भारतवर्षात मगध साम्राज्याच्या सिंहासनाला अक्षरशः रक्ताभिषेक घालून गादीवर बसणाऱ्या सम्राट अजातशत्रूची ही गोष्ट!!

प्रत्येक पानावर धक्का देणारे, अस्वस्थ करणारे, सतत पुढे काय असा भुंगा डोक्यात सोडणारे "अजातशत्रू" हे २८० पानांचे पुस्तक या वर्षातील मला सर्वात जास्त भावलेले पुस्तक. सुमेध नावाचा हा तरुण लेखक मराठीला लाभला हे आपले भाग्यच. खरं तर इंग्रजीसहीत भारतातील सर्व प्रमुख भाषांमध्ये  अनुवादित केलीच पाहिजे इतकी ताकदवान ही कादंबरी झाली आहे.

अत्यंत ओघवत्या शैलीत लिहलेली ही कादंबरी वाचताना रक्तकंठ अश्वाचा (ज्याच्या प्रतिशोधात हा रक्तरंजित प्रवास सुरू होतो) जेंव्हा जेव्हा उल्लेख होतो तेंव्हा मात्र वाचकाला हळहळ नक्कीच वाटते!

प्रत्येकाने १००% वाचावे असे हे अफलातून पुस्तक आहे.
आपल्या पित्याला बिंबिसार राजाला मारून मगध सम्राट बनलेला अजातशत्रू अघोरी निश्चलदेवाने अघोरी शिक्षा भोगताना दिलेला शाप पुढे कुणिक पुत्राने खरा ठरवला का? प्रसेनजीत राजाने मगध राज्यावर आक्रमण केले का? अजातशत्रू पुत्र उदयन याने प्रतिशोधात तक्षशिला जाळले का?पुढचे पुस्तक येणे नक्कीच गरजेचे आहे.😃

Tuesday, December 23, 2025

#५१ ब्रिटिश गुप्तहेर संघटना - पंकज कालुवाला

#marathibookreview #49/2025

'इस्राएलची मोसाद' या प्रसिद्ध पुस्तकाचे लेखक पंकज कालुवाला हे जगभरातील गुप्तहेर संघटना, सुरक्षा व्यवस्था आणि राजकीय रहस्यमयी घटना/ मोहिमा लिहिण्यात तरबेज आहेत. त्यांचे "ब्रिटिश गुप्तहेर संघटना" हे ३०८ पानी पुस्तक वाचले.
भारतासह सर्व जगालाच गुलामगिरीच्या खाईत टाकणारे, दांभिक आणि अत्यंत स्वार्थी /अप्पलपोटी स्वभावाचे ब्रिटिश तसे सर्वांच्याच डोक्यात जातात, त्यामुळे पुस्तक वाचायच्या आधीपासूनच मी पूर्वग्रहदूषित होतो हे आधी मान्य करतो.

या पुस्तकात ब्रिटिश गुप्तहेर संघटनेच्या उल्लेखनीय (आणि बहुतांशी यशस्वीसुद्धा) या मिशन्सच्या सत्यकथा आहेत. १२ पैकी ८ प्रकरणे दुसऱ्या महायुद्धात जर्मनांची ठासण्यासाठी केलेल्या अथक प्रयत्नांची माहिती देतात. "हिमालय परिसराचा नकाशा तयार करण्याची गुप्त मोहीम" हे प्रकरण मला जास्त आवडले. जगातील सर्वात उंच शिखर माथ्याची उंची २९००० फूट असल्याचा शोध लावणारे राधानाथ शिखधर या भारतीय विद्वानाचे श्रेय  जॉर्ज एवरेस्ट या ब्रिटिश सर्व्हेयर जनरल या नालायक माणसाने  ढापल्याचे वाचून त्याचा तिरस्कार वाटतो. त्यामुळे "नेपाळी देवधुंदला" आपणच आता एव्हरेस्टेवजी "सगरमाथा" म्हणायला पाहिजे, त्याशिवाय ते नाव बदलले जाणार नाही.

जाता जाता शेवटच्या प्रकरणामध्ये लेखकाने आपले लाडके चाचा नेहरू आणि त्यांचा जिगरी यार मेनन यांना फळकुट फेकून मारलं आहे, ज्याचा खरं तर या पुस्तकाशी काही संबंध नाहीये, पण असो.😄.

Thursday, December 18, 2025

#५० "द हिडन लाईफ ऑफ ट्रिज" - लेखक पीटर वोह्ललेबेन

#marathibookreview #48/2025

खरं तर झाडे कचाकचा कापून नाशिक पुण्याला निरंजन टकले करण्याच्या राज्य सरकारच्या धोरणाला माझा पूर्ण पाठिंबा आहे, तरी देखील कुतूहलापोटी वनस्पतीशास्त्रज्ञ पीटर वोह्ललेबेन यांचे "द हिडन लाईफ ऑफ ट्रिज" हे पुस्तक वाचले आणि धन्य झालो.

झाडे आपापसात संवाद कसे साधतात, धोक्याची सूचना एकमेकांना कशी पाठवतात, मोठी झाडे / आई झाड त्यांच्या छोट्या पोरांना कशा प्रकारे संगोपन देते, झाडांच्या आयुष्यातील शिस्तबद्धता, बुरशी- फंगस इत्यादीशी पार्टनरशिप करून झाड समाजाचा कसा उद्धार करतात, एखादा कीटक झाडाचे पान कुरतडू लागला की त्या पानाच्या पेशी एक प्रकारचा विद्युत संदेश इतर भागापर्यंत कसा पोचवतात, झाडाच्या साली वरून (म्हणजेच स्किन वरून) त्याचे वय कसे ओळखतात, जेंव्हा जमिनीतील पाणी संपते तेंव्हा तहानलेल्या झाडांचा आक्रोश होतो काय?, छोटी मोठी झाडे मुळांच्या माध्यमातून एकमेकांना पूरक खनिजे आणि पोषक अन्न कसे आदान प्रदान करतात... यासारख्या असंख्य विस्मयकारक गोष्टींचा उलगडा लेखकाने या २०८ पानांच्या पुस्तकातून केला आहे.

बाकी आपण मानव असल्याने निसर्गाला चुरडण्यासाठीच आपल्याला देवाने पृथ्वीवर पाठवले असले, तरी कुंभमेळ्यासाठी केवळ पाच दहा वर्ष वयाची अल्लड झाडे मुळासकट कापून टाकल्याने त्यांच्या फॅमिलीला काय त्रास होणार आहे, याची माहिती राजकारण्यांनी ठेवावी आणि वाचलेल्या म्हाताऱ्या कोताऱ्या झाडांना भरपूर पाणी आणि सूर्यप्रकाश सरकारतर्फे जाहीर करावा ही नम्र विनंती 🙏🙏.

अनुवादक गुरुदास नूलकरांनी या अवघड विषयावरच्या पुस्तकाचे भाषांतर चांगले आणि सोपे केले आहे त्याचे आभार.

Friday, December 12, 2025

#४९ अ वाँटेड मॅन - लेखक ली चाईल्ड

#marathibookreview #47/2025

जॅक रिचर सारखा धिप्पाड, राकट शरीरयष्टीचा माणूस ज्याने नाकावरच जबरदस्त ठोसा खाल्लेला आहे, नेब्रासकाच्या उड्डाणपुलाखाली आयोवाहून व्हर्जिनियाला जाण्यासाठी लिफ्ट  मागत होता... तब्बल ५७ वाहनांनी झिडकारल्यावर त्याला लिफ्ट मिळाली - दोन पुरुष आणि एक बारबाला स्त्री !!

अत्यंत उत्कंठावर्धक आणि मती गुंग करणारी ली चाईल्ड या लेखकाची "अ वाँटेड मॅन" ही ४२८ पानांची कादंबरी वाचली. अफाट हाणामारी आणि बेफाट मनोरंजन तर आहेच, पण जॅक रिचरचे सतत प्रश्न विचारण्याची आणि किमान शब्दात कमाल अपमान करण्याची कला अद्भुत आहे. वाचकांना लठ्ठ माणसाच्या हॉटेलातले प्रकरण धमाल हसवते. कॅन्सस, नेब्रास्का, आयोवा, एलिनॉय आणि मिझूरी या पाच रटाळ आणि महाभूभागातील राज्यात छुप्या एफबीआय एजंट कारेन डेलफान्सो आणि एजंट सोरेन्स या अतिशय हुशार अधिकारी जॅक रिचरच्या मदतीने गुन्ह्याची उकल करतातच आणि एक महाभयंकर घातपात उघडकीस आणतात असे कथानकाचे स्वरूप आहे.
किंग, अमेरिकेत अतिरेक्यांसाठी बँक चालवणाऱ्या वाडिया आणि पुस्तकात बराच वेळ पाताळयंत्री वाटणाऱ्या मॅक्वीन या विल्हन पात्रांनी कथानक कल्पक बनवले आहे.

४२६ व्या पानावर शेवट गोड झाला, पाणी उपसा केंद्राच्या मागे मुडदा कोणाचा पडला आहे हे देखील समजते....तरी जॅक रिचर व्हर्जिनियाला नक्की कशासाठी चालला आहे, याचे वाचकांना अप्रूप वाटत राहते... उत्तर कदाचित या साहसी कथांच्या पुढच्या अंकात कळेल आपल्याला!
सरिता आठवले यांनी पुस्तकाचा अतिशय उत्तम अनुवाद केला आहे.

Tuesday, December 2, 2025

#४८ कास्ट मॅटर्स - डॉ सुरज एंगडे

डेक्कनच्या चौकात विचारवंत डॉ सुरज एंगडे यांचे पोस्टर लागले तेंव्हापासून "कास्ट मॅटर्स" या त्यांच्या दलितांवर होणाऱ्या अन्यायावरच्या पुस्तकाकडून खूप अपेक्षा होत्या, पण त्या पूर्ण फोल ठरल्या!!
पहिल्या पानापासून शेवटच्या पानापर्यंत फक्त रडारड आहे. दलितांच्या अनेक छटा या प्रकरणात जो कोणी दलीत व्यक्ती आयुष्यात पुढे गेला आहे, त्याच्या नावाने बोटं मोडली आहेत लेखकाने. लेखकाने दलितांच्या कॅटेजरीज विस्तृतपणे सांगितल्या आहेत - नाममात्र दलित, पुराणमतवादी दलित, पगारदार दांभिक दलित, अपायकारक दलित, आत्मुग्ध दलित, मूलगामी दलित, उच्चभ्रू दलित!
कदाचित समाजाकडून अवास्तव अपेक्षा असल्याने लेखक डॉ सुरज असे वहात गेले असावेत, असे वाटते. नाव बदलून किंव्हा लपवून सांगितलेल्या व्यक्तींच्या दर्दभर्या कहाण्या, दलितांच्या प्रत्येक घटनेस/ परिस्थितीस ब्राम्हण आणि बनिया समाज जबाबदार आहे असं एकंदरीत या पुस्तकाचा मला समजलेला सारांश.

बाकी ३०८ पानांच्या पुस्तकात कंटेंट भरपूर आहे, जरी तो एकांगी वाटला, तरी आंबेडकरांचा लेखकाने खूप जास्त अभ्यास केल्याचे समजून येते. लेखकाकडे लिहण्याचे तंत्र आहे, पण कला नाहीये हे दुर्दैवाने म्हणावे लागेल. कदाचित या तरुण लेखकाला मार्गदर्शन मिळाले असते, तर या पुस्तकातून नक्कीच काहीतरी मूल्यवर्धक निर्मिती झाली असती. असो, प्रियांका तुपे आणि प्रणाली एंगडे यांनी केलेला अचूक अनुवाद ही पुस्तकाची जमेची बाजू म्हणावी लागेल.