#१२ हरवलेले पुणे - लेखक डॉ अविनाश सोवनी

#marathibookreview

आपल्याला पुण्यातलं सगळं माहितेय, असे म्हणत जन्मापासून मी पुण्यात कॉलर उडवत फिरत होतो, त्या तोऱ्याला " हरवलेले पुणे" या डॉ अविनाश सोवनी यांच्या पुस्तकाने ३४१ पानात गारद केला🥹🙄😐.

त्रिखंडात गाजलेले पुणे, जरी थोरल्या बाजीरावाने पुण्याचे स्थान निर्माण केले, नानासाहेब पेशव्यांनी आणि श्रीमंत सवाई माधवराव पेशव्याने पुणे खऱ्या अर्थाने भरभराटीस नेले... आणि मग इंग्रजांनी त्यांच्यापरीने पुण्याचे सुशोभिकरण करण्याचा प्रयत्न केला, तरी पण पुण्याच्या जन्मखुणा अश्मयुगापर्यंत जातात. कोरेगाव पार्कात अश्मयुगीन हत्यारे सापडली हे माहित असेलच😎💪. पुण्याचे जीवनपर्वच या पुस्तकात रेखाटले आहे म्हणता येईल.  

माझा एक झांबरे नावाचा कीडमिड्या शरीरयष्टीचा, पाप्याचं पित्तर टाईप आणि कायम पोरांमध्ये बिचकुन राहणारा दोस्त होता लहानपणी. झांबरे पाटील हे पुण्याचे पहिले पाटील/ सरपंच/ चीफ/ पुणेवाडीचा राजा (जे काय म्हणाल ते) होते हे पुस्तकात वाचल्यावर आम्ही केलेल्या त्याच्या अवहेलेनेची आठवण झाली आणि शरम वाटली स्वतःची.

औरंगजेबाने पुण्याचे नाव मुहियाबाद केले होते आणि ते अधिकृत आजतागायत कोणी बदलले नाही, पण लोकांनी ते स्वीकारले नाही नशीब त्याकाळी... नाहीतर माझ्या फेसबुक मित्रांनी बाजार उठवला असता माझा याविषयावरून🥹.

लकडी पुलाची दर्दभरी कहाणी, सर्व वारांच्या पेठा कशा पेशव्यांनी जन्माला घातल्या, पेशव्यांचे त्याकाळचे फार्म हाऊस म्हणजे कोथरूड, नाना फडणीस नळयोजना आणि पुष्करणी हौद (आता भेळेची गाडी असते तिथे😒), बंडगार्डन, आर्यन सिनेमा (जिथे आता मंडईचे पार्किंग आहे😡), हुजूरपागा (पेशव्यांचा घोडे पार्किंग स्लॉट), पुण्याचे पहिले जेल (आता मामलेदार कचेरी, सेम ट्रीटमेंट😝), खडकमाळ, त्याकाळच्या ब्रिटिश विचारसरणीच्या नवश्रीमंतांचा डेक्कन जिमखाना, फडके हौद (फडके डेअरीशी ज्याचा काही संबंध नाहीये🫤) अशा ५५ ते ६० पुण्यातल्या जागांविषयी रंजक माहिती या पुस्तकात वाचायला मिळते. टिळक टँक हा शेजारच्या दगडाच्या खाणीने तयार झालेल्या खड्ड्यातून तयार केला गेला हे वाचून धक्का बसला😐.

तब्बल ३८ संदर्भ ग्रंथ/ कुलवृत्तान्त / पेशव्यांच्या, ब्रिटिशांच्या ऐतिहासिक नोंदी आणि चार शतकातील चार तत्कालीन अधिकृत नकाशे यांच्या सखोल अभ्यासाने लिहिलेले हे पुस्तक वाचून वीणा वर्ल्ड पुण्यावर एखादी ग्रुप टूर सहज काढेल इतका खजाना या अस्सल पुणेप्रेमी लेखकाने लिहला आहे😀

बाकी मूळ पुण्यात झांबरे पाटलांबरोबरच ढेरे, निलंगे, कवलंगे, कानडे, शाळीग्राम, वैद्य आणि भराईत अशी आठ घराणे आहेत हे समजले. त्यामुळे किमान आयटी सेलच्या पोरांना जाता येता, तू बाहेरचा आहेस, काफिर आहेस असे हिणवणे हा माझा तरी प्राचीन हक्क आहे हे समजल्याने समाधान वाटते ✌️🙏👏.